Emissierechten en het EU ETS: regels, plichten en wat er verandert

Het korte antwoord

Hoe het EU ETS werkt

Het systeem werkt volgens het principe van cap and trade. De Europese Unie stelt een plafond vast voor de totale uitstoot van de deelnemende installaties. Binnen dat plafond worden emissierechten uitgegeven.

Het plafond daalt jaarlijks met een lineaire reductiefactor. Die factor bedraagt 4,3 procent per jaar van 2024 tot en met 2027. Van 2028 tot en met 2030 is dat 4,4 procent. Daardoor wordt schaarste gecreëerd en ontstaat een prijs.

Bedrijven verkrijgen rechten op twee manieren. Een deel wordt geveild. Een deel wordt gratis toegewezen op basis van benchmarks, om weglekeffecten naar landen buiten de EU te beperken. Elektriciteitsproducenten moeten hun rechten in beginsel volledig kopen.

Rechten zijn verhandelbaar. Een bedrijf dat meer reduceert dan nodig, kan overschotten verkopen. Emissierechten worden voor de financiële regelgeving als financieel instrument aangemerkt, wat gevolgen heeft voor wie beroepsmatig handelt.

Wie valt eronder

Het stationaire ETS geldt voor grote industriële installaties boven bepaalde drempels. Denk aan elektriciteitsopwekking, raffinaderijen, staal, cement, kalk, glas, keramiek, papier en delen van de chemie.

Daarnaast zijn er twee uitbreidingen. Luchtvaart binnen de Europese Economische Ruimte valt sinds 2012 onder het systeem. Sinds 2024 vallen ook grote zeeschepen eronder. In 2025 leverden scheepvaartmaatschappijen voor het eerst rechten in over hun uitstoot.

Valt uw installatie onder het systeem, dan is een emissievergunning verplicht. Die vergunning staat naast de vergunningen uit het omgevingsrecht en de verplichtingen uit het milieurecht.

Monitoring, rapportage en verificatie

De kern van het systeem is betrouwbare meting. De jaarcyclus ziet er als volgt uit.

De rol van de Nederlandse Emissieautoriteit

De Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) is de onafhankelijke nationale autoriteit voor het EU ETS. Haar taken zijn breed.

De NEa verleent de emissievergunning en keurt het monitoringsplan goed. Zij beheert het Nederlandse deel van het EU-register en verdeelt de gratis rechten. Zij houdt toezicht, voert inspecties uit en woont metingen bij.

Bij handhaving is weinig ruimte. Voor het niet tijdig inleveren van rechten geldt een gefixeerde boete van 100 euro per ton, geïndexeerd met de Europese geharmoniseerde consumentenprijsindex sinds 2013. Die boete is niet gekoppeld aan verwijtbaarheid, en het Hof van Justitie heeft bevestigd dat matiging in beginsel niet mogelijk is. Bovendien blijft de verplichting bestaan om de ontbrekende rechten alsnog in te leveren.

Voor andere overtredingen geldt een maximum van 450.000 euro of tien procent van de jaaromzet, als dat hoger is.

Wij staan altijd klaar voor onze cliënten

Law & More heeft de beschikking over een toegewijd team van meertalige advocaten

CBAM: het koolstofgrensmechanisme

CBAM beprijst de ingebedde uitstoot van bepaalde ingevoerde goederen. Het mechanisme is geregeld in Verordening (EU) 2023/956, gewijzigd bij Verordening (EU) 2025/2083.

CBAM geldt voor zes productgroepen: cement, ijzer en staal, aluminium, kunstmest, elektriciteit en waterstof.

De overgangsfase liep van 2023 tot en met 2025 en kende alleen rapportageverplichtingen. De definitieve fase is op 1 januari 2026 begonnen. Belangrijke punten:

Wat er de komende jaren verandert

Afbouw van gratis rechten

Gratis toewijzing aan CBAM-sectoren wordt afgebouwd, spiegelbeeldig aan de invoering van CBAM. Dit volgt uit artikel 10a van Richtlijn 2003/87/EG, zoals gewijzigd bij Richtlijn (EU) 2023/959. Het percentage gratis rechten verloopt als volgt.

De grootste sprong zit tussen 2029 en 2030. Wie nu investeringsbeslissingen neemt, doet er verstandig aan die stap in de business case te verwerken.

ETS2 voor gebouwen en wegvervoer

Naast het bestaande systeem komt er een tweede, gescheiden systeem. ETS2 richt zich op brandstoffen voor gebouwen, wegvervoer en aanvullende sectoren, vooral kleinere industrie. De verplichting ligt bij de brandstofleverancier, niet bij de eindgebruiker.

De start is met Verordening (EU) 2026/667 uitgesteld van 1 januari 2027 naar 1 januari 2028. De monitoring en rapportage lopen al. In Nederland vallen ruim 300 bedrijven onder ETS2. De opbrengsten voeden onder meer het Sociaal Klimaatfonds.

Veelgestelde vragen

Kan ik een boete van de NEa laten matigen?
Bij de gefixeerde boete voor te weinig ingeleverde rechten is dat in beginsel niet mogelijk. Bij andere overtredingen is er meer ruimte, omdat de NEa daarbij rekening houdt met ernst, recidive en gevolgen.

Moet ik als importeur iets doen als ik onder de 50 ton blijf?
Blijft u onder de drempel, dan gelden de CBAM-verplichtingen niet. Wel moet u dit kunnen aantonen. Overschrijdt u de drempel, dan gelden de regels voor alle goederen van dat jaar.

Wat gebeurt er met mijn gratis rechten na 2034?
Voor de CBAM-sectoren is de gratis toewijzing dan volledig beëindigd. Alle benodigde rechten moeten dan worden gekocht.

Contact

Heeft u vragen over uw emissievergunning, een handhavingsbesluit van de NEa of uw CBAM-positie? Onze advocaten milieurecht begeleiden bedrijven bij vergunningen, bezwaar en beroep, en bij de samenhang met CSRD en ESG-rapportage. Neem gerust contact met ons op.