Het juridisch kader voor ondernemingen in transitie

Duurzaamheidsrecht, het wettelijk kader voor ondernemingen

Wat is duurzaamheidsrecht?

Duurzaamheidsrecht is geen apart rechtsgebied met een eigen wetboek. Het is de verzameling regels waarmee wetgevers, rechters en toezichthouders sturen op het gebruik, het behoud en het beheer van natuurlijke hulpbronnen. Die regels liggen verspreid over het milieurecht, het omgevingsrecht, het ondernemingsrecht, het contractenrecht, het consumentenrecht en het financieel recht.

De gemeenschappelijke noemer is de definitie uit het VN-rapport Our Common Future uit 1987: ontwikkeling die voorziet in de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen. Met de VN-Verklaring van Rio de Janeiro van 1992, onderschreven door vertegenwoordigers van 179 staten, groeide duurzame ontwikkeling uit tot een internationaal rechtsbeginsel. Wat toen beginsel was, is inmiddels grotendeels bindende regelgeving geworden.

Voor ondernemingen is dat het verschil dat telt. Duurzaamheid is verschoven van ambitie naar verplichting: rapportageplichten, zorgplichten in de keten, vergunningvoorwaarden, bewijslast bij groene claims en aansprakelijkheid voor milieuschade. Op deze site zetten wij die verplichtingen per onderwerp uiteen, met verwijzing naar de bepalingen waarop zij berusten.

In de komende decennia moet de economie de overstap maken naar een koolstofarme, circulaire productiewijze, met duurzaam waterbeheer en herstel van biodiversiteit. Het recht is daarbij het voornaamste sturingsinstrument. Artikel 11 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie verplicht de Unie de eisen inzake milieubescherming te integreren in de omschrijving en uitvoering van haar beleid en optreden, juist met het oog op het bevorderen van duurzame ontwikkeling. Vrijwel alle recente duurzaamheidswetgeving, van de Europese Green Deal tot de CSRD en de ecodesignverordening, rust op die grondslag.

Nationaal is het zwaartepunt sinds 1 januari 2024 verschoven naar de Omgevingswet. Die wet bundelt het recht over bouwen, milieu, water, bodem, natuur, geluid en erfgoed, en noemt een veilige en gezonde fysieke leefomgeving uitdrukkelijk als doel. De planfiguren uit hoofdstuk 4 van de Wet milieubeheer, waaronder het nationale milieubeleidsplan, zijn daarbij vervallen; die rol wordt nu vervuld door de omgevingsvisie en de programma’s onder de Omgevingswet. In de Wet milieubeheer bleven onder meer de regels over stoffen en producten, afvalstoffen, emissiehandel en milieuaansprakelijkheid staan.