Duurzaamheid in het handelsrecht: productregels, ecodesign en ketenplichten

Het korte antwoord

Productregelgeving bepaalt uw markttoegang

Het Europese productrecht werkt met een eenvoudige logica. Voldoet een product niet aan de eisen, dan mag het niet in de handel worden gebracht. Duurzaamheidseisen zijn nu onderdeel van die eisen geworden.

Dat raakt niet alleen fabrikanten. Ook importeurs en distributeurs hebben eigen verplichtingen. Een importeur moet controleren of de fabrikant de vereiste documentatie heeft opgesteld. Een distributeur moet zorgvuldigheid betrachten bij het aanbieden van producten. Wie een product onder eigen naam of merk verkoopt, wordt doorgaans als fabrikant aangemerkt.

Controleer daarom in uw handelsketen wie welke rol vervult. Die rolverdeling bepaalt uw aansprakelijkheid richting toezichthouders, en het is verstandig haar contractueel te bevestigen.

Ecodesign en het digitaal productpaspoort

De ecodesignverordening (EU) 2024/1781 verving de oude ecodesignrichtlijn en verbreedde de reikwijdte. Waar de oude regels vooral over energieverbruik gingen, gaat de ESPR ook over levensduur, repareerbaarheid, recyclaatgehalte en hergebruik.

De verordening zelf bevat weinig directe productnormen. Zij machtigt de Commissie om per productgroep eisen vast te stellen. Het werkplan 2025-2030 werd in april 2025 vastgesteld en noemt als eerste prioriteiten onder meer textiel, meubels, banden, matrassen, ijzer en staal en aluminium. Daarnaast komen horizontale maatregelen over repareerbaarheid en recyclaatgehalte van elektrische apparatuur.

Twee onderdelen gelden al wel. Ten eerste het verbod op vernietiging van onverkochte kleding en schoenen, dat sinds 19 juli 2026 voor grote ondernemingen geldt. Middelgrote ondernemingen volgen later; kleine en micro-ondernemingen zijn uitgezonderd. Ten tweede de rapportageplicht: wie zich op een uitzondering beroept, moet dat kunnen onderbouwen en jaarlijks openbaar maken wat is vernietigd.

Het digitaal productpaspoort is het instrument dat de ESPR hiervoor introduceert. Het paspoort maakt productgegevens digitaal toegankelijk voor de hele keten: samenstelling, herkomst, repareerbaarheid en verwerking aan het einde van de levensduur. De verplichting treedt per productgroep in werking, via de gedelegeerde handelingen.

Het batterijpaspoort loopt vooruit op dit systeem. Op grond van de batterijenverordening (EU) 2023/1542 geldt het vanaf 18 februari 2027 voor onder meer tractiebatterijen en industriële batterijen boven een bepaalde capaciteit.

Wat dit praktisch van u vraagt

Het productpaspoort verplaatst het probleem naar uw inkoop. U kunt alleen gegevens publiceren die uw leveranciers aanleveren. Begin daarom niet bij de software, maar bij het contract en bij de vraag welke gegevens u vandaag al ontvangt.

Ketenverplichtingen in handelscontracten

Veel duurzaamheidsverplichtingen bereiken uw onderneming niet rechtstreeks via de wet, maar via uw afnemer. Grote ondernemingen geven hun eigen verplichtingen door in inkoopvoorwaarden en gedragscodes.

Sinds het Omnibus I-pakket in maart 2026 in werking trad, geldt hiervoor een grens. Ondernemingen met gemiddeld niet meer dan 1.000 werknemers zijn beschermd tegen te zware informatieverzoeken uit de keten. Zij hoeven niet meer te leveren dan wat de vrijwillige mkb-standaard (VSME) vraagt. Een contractsbepaling die verder gaat, is niet afdwingbaar.

Dat is voor beide kanten van de tafel relevant. Bent u leverancier, dan kunt u een overvraging afwijzen. Bent u inkoper, dan heeft het weinig zin een bepaling op te nemen die u niet kunt handhaven. Lees hierover verder op onze pagina over de CSRD en over ESG-rapportage.

Voor de inhoudelijke vormgeving van dit soort bedingen verwijzen wij naar onze pagina over duurzaamheidsclausules in commerciële contracten.

Wij staan altijd klaar voor onze cliënten

Law & More heeft de beschikking over een toegewijd team van meertalige advocaten

Internationale handel

Aan de buitengrens van de Unie komen drie regimes samen.

CBAM. Het koolstofgrensaanpassingsmechanisme ging op 1 januari 2026 over van de rapportagefase naar de definitieve fase. Invoer van onder meer staal, cement, aluminium en kunstmest vraagt om een erkenning als aangever. Voor emissies die zijn ingebed in goederen die vanaf 1 januari 2026 zijn ingevoerd, start de aankoop van CBAM-certificaten in 2027. Er geldt een drempel van 50 ton nettomassa per aangever per kalenderjaar, die niet geldt voor waterstof en elektriciteit.

Ontbossingsvrije producten. De EUDR is opnieuw uitgesteld. Voor grote en middelgrote ondernemingen geldt 30 december 2026. Voor kleine ondernemingen geldt voor een deel van de producten 30 juni 2027. Tegelijk zijn de verplichtingen vereenvoudigd: in beginsel dient alleen de marktdeelnemer die het product als eerste in de Unie brengt een zorgvuldigheidsverklaring in.

Dwangarbeid. Verordening (EU) 2024/3015 verbiedt vanaf 14 december 2027 het in de handel brengen, aanbieden en uitvoeren van producten die met dwangarbeid zijn gemaakt. Autoriteiten kunnen producten uit de markt laten halen. Er is geen drempel naar omvang van de onderneming.

Deze regimes vragen alle drie om traceerbaarheid tot aan de bron. Dat is dezelfde opgave als bij het productpaspoort. Het loont dus om die trajecten niet apart in te richten. Zie ook onze pagina over maatschappelijk verantwoord ondernemen.

Handhaving en risico

De risico's lopen langs drie lijnen. De toezichthouder kan producten weren of beboeten. Uw afnemer kan zich op non-conformiteit beroepen als de geleverde goederen niet voldoen aan de overeengekomen duurzaamheidseigenschappen. En de consumententoezichthouder kan optreden tegen claims die u op uw producten voert. Over dat laatste leest u meer op onze pagina over greenwashing en duurzaamheidsclaims.

Voor vergunningen, milieuvoorschriften en handhaving op locatie verwijzen wij naar onze milieurecht advocaat.

Veelgestelde vragen

Geldt de ESPR nu al voor mijn product? Meestal nog niet. De verordening is een raamwerk. Concrete eisen komen per productgroep in gedelegeerde handelingen. Het verbod op vernietiging van onverkochte kleding en schoenen geldt wel al voor grote ondernemingen.

Mijn afnemer eist uitgebreide ESG-gegevens. Moet ik die leveren? Niet zonder meer. Heeft uw onderneming gemiddeld niet meer dan 1.000 werknemers, dan hoeft u niet verder te gaan dan de VSME-standaard. Een bepaling die meer eist, is niet afdwingbaar.

Wie is aansprakelijk als een leverancier onjuiste productgegevens aanlevert? Richting de toezichthouder blijft u als fabrikant of importeur verantwoordelijk. Richting de leverancier bepaalt uw contract wat u kunt verhalen. Regel daarom aanleverplichten, garanties en vrijwaring uitdrukkelijk.

Contact

Wilt u weten welke productregels voor uw assortiment gelden, of hoe u ketenverplichtingen afdwingbaar vastlegt? Neem contact op met Law & More in Eindhoven of Amsterdam. Wij denken graag met u mee.