Handel in bedreigde dier- en plantensoorten: CITES in de praktijk

Handel in beschermde dieren en planten is streng gereguleerd. Het CITES-verdrag bepaalt wereldwijd welke soorten bescherming genieten. De Europese Unie heeft dat verdrag strenger uitgewerkt in een basisverordening met vier bijlagen. Nederland verankert de handhaving sinds 1 januari 2024 in de Omgevingswet en het Besluit activiteiten leefomgeving. Overtreding is geen administratieve slordigheid, maar een economisch delict. Inbeslagname, boetes en strafvervolging zijn reële risico’s, ook voor bonafide handelaren die een document missen.

Het korte antwoord

• CITES regelt de internationale handel in bedreigde soorten. De EU past dit toe via een basisverordening en een uitvoeringsverordening.
• De EU kent vier bijlagen: A, B, C en D. Bijlage A is het strengst, bijlage D het lichtst.
• Voor invoer, uitvoer en wederuitvoer zijn documenten nodig. RVO geeft deze af in Nederland.
• De NVWA houdt toezicht op de binnenlandse handel. De Douane controleert aan de grens.
• Niet alleen levende dieren vallen eronder. Ook delen en producten, zoals ivoor, hout, koraal, leer en traditionele geneesmiddelen.

Wat CITES regelt

CITES staat voor Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora. Het verdrag koppelt de handel in een soort aan de mate waarin die soort door handel wordt bedreigd.

Het verdrag kent drie appendices. Appendix I bevat soorten die met uitsterven worden bedreigd; commerciele handel is in beginsel verboden. Appendix II bevat soorten waarvan de handel moet worden gereguleerd om achteruitgang te voorkomen. Appendix III bevat soorten die een land zelf heeft aangemeld.

Het verdrag ziet op grensoverschrijdende handel. De bescherming van soorten binnen Nederland verloopt langs een andere lijn. Daarover leest u meer bij biodiversiteit.

De Europese uitwerking

De Unie heeft CITES omgezet in een basisverordening en een uitvoeringsverordening. Die verordeningen werken rechtstreeks in alle lidstaten. Zij gaan op onderdelen verder dan het verdrag zelf.

Waar CITES drie appendices kent, hanteert de EU vier bijlagen:

De indeling wijzigt regelmatig. Controleer daarom bij elke transactie de actuele bijlagen. Een soort die vorig jaar vrij verhandelbaar was, kan dit jaar onder bijlage B vallen.

Vergunningen en certificaten

In Nederland geeft de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland de CITES-documenten af. Welk document u nodig heeft, hangt af van de bijlage en van de handeling.

• Invoervergunning voor invoer van exemplaren van bijlage A en B in de Unie.
• Uitvoervergunning voor uitvoer uit de Unie.
• Wederuitvoercertificaat als een eerder ingevoerd exemplaar de Unie weer verlaat.
• EU-certificaat voor commerciele handelingen binnen de Unie met exemplaren van bijlage A.
• Kennisgeving van invoer voor exemplaren van bijlage C en D.

Naast documenten gelden administratieve verplichtingen. Denk aan merken met een microchip of gesloten pootring, en aan het bijhouden van een administratie. Die administratie is bij een controle vaak doorslaggevend voor de vraag of uw exemplaar legaal is.

Handhaving in Nederland

Sinds 1 januari 2024 is de nationale basis de Omgevingswet, met uitwerking in het Besluit activiteiten leefomgeving. De oude Flora- en faunawet en de Wet natuurbescherming gelden niet meer. Verwijzingen daarnaar in oudere documentatie zijn achterhaald.

Drie instanties zijn in de praktijk bepalend. De Douane controleert zendingen bij binnenkomst en uitvoer, met name via Schiphol en de Rotterdamse haven. De NVWA inspecteert handelaren, beurzen, markten, dierentuinen en het internet. De RVO beoordeelt aanvragen en kan documenten intrekken.

Bij een overtreding is de eerste stap vaak bestuursrechtelijk. Inbeslagname is daarbij het meest ingrijpende instrument. Levende dieren worden ondergebracht bij een opvang; dode exemplaren en producten kunnen worden vernietigd. De kosten daarvan komen mogelijk voor uw rekening.