Bezwaar maken tegen een omgevingsvergunning: procedure, termijnen en beroep
Of u bezwaar kunt maken tegen een omgevingsvergunning hangt af van de gevolgde procedure. Is de reguliere procedure toegepast, dan maakt u bezwaar bij het bevoegd gezag binnen zes weken na bekendmaking van het besluit. Is de uitgebreide procedure toegepast, dan bestaat er geen bezwaarfase. U diende dan een zienswijze in op het ontwerpbesluit en gaat na het definitieve besluit rechtstreeks in beroep bij de rechtbank. In beide gevallen geldt dat u belanghebbende moet zijn.
Het korte antwoord
Sinds 1 januari 2024 geldt de Omgevingswet. De vergunning heet sindsdien omgevingsvergunning. Begrippen uit de Wabo en de Wro, zoals het bestemmingsplan en de projectafwijking, zijn vervallen. Het gemeentelijke kader heet nu het omgevingsplan.
De hoofdregel onder de Omgevingswet is de reguliere voorbereidingsprocedure van titel 4.1 van de Algemene wet bestuursrecht (artikel 16.62 Omgevingswet). De uitgebreide procedure, afdeling 3.4 Awb, is de uitzondering. Welke procedure geldt, bepaalt uw hele rechtsgang.
- Reguliere procedure: eerst bezwaar bij het bevoegd gezag, daarna beroep bij de rechtbank en hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
- Uitgebreide procedure: zienswijze op het ontwerpbesluit, daarna rechtstreeks beroep bij de rechtbank en hoger beroep bij de Afdeling.
Reguliere of uitgebreide procedure
De uitgebreide procedure geldt alleen in de gevallen die de wet aanwijst. Die staan in afdeling 16.3 van de Omgevingswet en in artikel 10.24 van het Omgevingsbesluit. Het gaat onder meer om bepaalde milieubelastende activiteiten, Seveso-inrichtingen en Natura 2000-activiteiten.
Daarnaast kan de aanvrager zelf om de uitgebreide procedure verzoeken (artikel 16.65, eerste lid, onder b, Omgevingswet). Het bevoegd gezag kan die procedure ook zelf van toepassing verklaren (artikel 16.65, vierde lid). Dat laatste gebeurt per geval en moet worden gemotiveerd.
| Onderwerp | Reguliere procedure | Uitgebreide procedure |
|---|---|---|
| Beslistermijn | 8 weken, eenmaal te verlengen met 6 weken | 6 maanden, te verlengen met 6 weken |
| Ontwerpbesluit | Nee | Ja, ter inzage met zienswijzetermijn |
| Bezwaar | Ja, binnen 6 weken | Nee |
| Beroep | Rechtbank, na de beslissing op bezwaar | Rechtbank, direct na het besluit |
| Hoger beroep | Afdeling bestuursrechtspraak | Afdeling bestuursrechtspraak |
Een buitenplanse omgevingsplanactiviteit, kortweg BOPA, volgt in beginsel ook de reguliere procedure. Daartegen staat dus bezwaar open. Let op: bij een BOPA kan de gemeenteraad een bindend adviesrecht hebben. Dat raakt de inhoud van het besluit, niet uw rechtsmiddel.
Wie is belanghebbende?
Alleen een belanghebbende kan bezwaar maken. Artikel 1:2 Awb omschrijft de belanghebbende als degene wiens belang rechtstreeks bij een besluit is betrokken. De bestuursrechter vult dat in met het criterium van de gevolgen van enige betekenis.
Bepalend zijn in de praktijk vooral:
- de afstand tussen uw perceel en de vergunde activiteit;
- het zicht dat u op de activiteit heeft;
- de ruimtelijke uitstraling en de omvang van het project;
- de te verwachten hinder, zoals geluid, geur, trillingen of verkeer.
Ook rechtspersonen kunnen belanghebbende zijn. Een vereniging of stichting kan opkomen voor een algemeen of collectief belang. Dat belang moet blijken uit de statutaire doelstelling en uit feitelijke werkzaamheden. Voor een onderneming geldt doorgaans het concurrentiebelang binnen hetzelfde marktsegment en verzorgingsgebied.
Termijnen
De termijn voor bezwaar en beroep bedraagt zes weken (artikel 6:7 Awb). De termijn begint op de dag na de dag waarop het besluit bekend is gemaakt of ter inzage is gelegd (artikel 6:8 Awb). Een te laat ingediend bezwaarschrift is in beginsel niet-ontvankelijk.
Weet u de gronden nog niet? Dien dan tijdig een pro forma bezwaarschrift in. Het bestuursorgaan geeft u daarna een termijn om het verzuim te herstellen (artikel 6:6 Awb). Wacht met indienen niet tot de laatste dag.
Op het bezwaar wordt beslist binnen zes weken na afloop van de bezwaartermijn. Is een adviescommissie ingesteld, dan geldt twaalf weken. Het bestuursorgaan kan die beslissing met ten hoogste zes weken verdagen (artikel 7:10 Awb).
Wat hoort er in een bezwaarschrift?
Artikel 6:5 Awb stelt minimumeisen. Het bezwaarschrift wordt ondertekend en bevat ten minste:
- uw naam en adres;
- de dagtekening;
- een omschrijving van het besluit waartegen het bezwaar is gericht;
- de gronden van het bezwaar.
Voeg een kopie van het besluit bij. Vermeld het zaaknummer uit de publicatie. Inhoudelijk werkt het zelden om alleen te schrijven dat u het er niet mee eens bent. Sluit aan bij de regels waaraan het besluit moest worden getoetst: het omgevingsplan, de beoordelingsregels van het Besluit kwaliteit leefomgeving, of de verleende afwijking.
Onderbouw uw gronden. Denk aan een akoestisch rapport, een verkeersonderzoek of een bezonningsstudie. Wijs ook op gebreken in de voorbereiding. Denk aan een onvolledige aanvraag, een ontbrekend advies, of een motivering die de gevolgen voor de omgeving niet behandelt.
Vraagt u een vergoeding van uw kosten? Doe dat vóór de beslissing op bezwaar. Die vergoeding wordt alleen toegekend als het besluit wordt herroepen wegens een aan het bestuursorgaan te wijten onrechtmatigheid (artikel 7:15 Awb).
Voorlopige voorziening bij de rechtbank
Bezwaar schorst de werking van het besluit niet. Een omgevingsvergunning treedt in beginsel in werking op de dag na bekendmaking (artikel 16.79 Omgevingswet). De vergunninghouder mag dan beginnen, ook terwijl uw bezwaar loopt.
Kan de activiteit onomkeerbare gevolgen hebben, dan moet het bevoegd gezag de inwerkingtreding uitstellen tot vier weken na bekendmaking. Wordt binnen die vier weken een verzoek om voorlopige voorziening gedaan, dan schort dat de werking op totdat de rechter heeft beslist. Het bevoegd gezag kan hiervan afwijken bij spoedeisende omstandigheden, maar moet dat motiveren.
Buiten dat geval vraagt u zelf om schorsing. De voorzieningenrechter kan een voorlopige voorziening treffen als onverwijlde spoed, gelet op de betrokken belangen, dat vereist (artikel 8:81 Awb). U moet dan wel eerst bezwaar of beroep hebben ingesteld. De rechter weegt de belangen en maakt een voorlopig oordeel over de rechtmatigheid.
Het verzoek kost griffierecht. De actuele tarieven staan op rechtspraak.nl. Handel snel: als de bouw eenmaal is voltooid, is een schorsing vaak zinloos geworden.
Beroep en hoger beroep
Bent u het oneens met de beslissing op bezwaar, dan stelt u binnen zes weken beroep in bij de rechtbank, sector bestuursrecht. Bij de uitgebreide procedure stelt u direct beroep in tegen het definitieve besluit.
Tegen de uitspraak van de rechtbank staat hoger beroep open bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Ook daarvoor geldt een termijn van zes weken. De Afdeling doet dan einduitspraak.
Voor sommige besluiten geldt beroep in één instantie. Tegen een omgevingsplan of een projectbesluit staat rechtstreeks beroep open bij de Afdeling bestuursrechtspraak. Daar is dus geen bezwaarfase en geen rechtbank.
Heeft u in de uitgebreide procedure geen zienswijze ingediend? Dan bent u als belanghebbende bij een omgevingsrechtelijk besluit toch ontvankelijk in beroep. De Afdeling werpt artikel 6:13 Awb sinds haar uitspraak van 14 april 2021 niet langer tegen aan belanghebbenden. Die lijn volgt op het Varkens in Nood-arrest van het Hof van Justitie van 14 januari 2021. Een zienswijze indienen blijft wel verstandig, omdat u zo vroeg invloed uitoefent.
Als u de vergunning juist heeft aangevraagd
Ook als vergunninghouder heeft u een positie in de bezwaarprocedure. U wordt als derde-belanghebbende betrokken en kunt op het bezwaar reageren. Gebruik die ruimte om het besluit te onderbouwen, zeker waar de motivering van de gemeente kort is.
Houd er rekening mee dat u op eigen risico bouwt zolang de vergunning niet onherroepelijk is. Weegt u af of u wacht op de uitkomst? Betrek daarbij de omvang van de investering en de sterkte van de ingediende gronden.
Veelgestelde vragen
Kan ik bezwaar maken als ik geen directe buur ben?
Dat kan, mits u belanghebbende bent. Doorslaggevend zijn afstand, zicht en de te verwachten gevolgen. Wonen op enige afstand sluit belanghebbendheid niet uit, bijvoorbeeld bij een groot project met ruime uitstraling.
Kost bezwaar maken geld?
Voor de behandeling van een bezwaar is geen recht verschuldigd. Voor beroep, hoger beroep en een voorlopige voorziening bij de rechter geldt wel griffierecht. Kosten van rechtsbijstand komen alleen onder voorwaarden voor vergoeding in aanmerking.
Kan de bouw worden stilgelegd zolang mijn bezwaar loopt?
Niet automatisch. U vraagt daarvoor een voorlopige voorziening bij de voorzieningenrechter. Alleen bij een vergunning met uitgestelde inwerkingtreding heeft een tijdig verzoek van rechtswege opschortende werking.
Speelt er een omgevingsvergunning in uw omgeving, of is uw eigen vergunning aangevochten? De termijnen zijn kort en herstel achteraf is zelden mogelijk. Law & More adviseert aanvragers, omwonenden en ondernemingen in het omgevingsrecht, vanuit Eindhoven en Amsterdam. Neem gerust contact op om uw situatie en de haalbare route te bespreken.
