De Farm to Fork-strategie: wat er wet werd en wat niet
De Farm to Fork-strategie uit 2020 was het voedselhoofdstuk van de Europese Green Deal. Van de aangekondigde voorstellen is een deel wet geworden en een ander deel gesneuveld. De kaderwet voor duurzame voedselsystemen is nooit ingediend. Het voorstel over gewasbeschermingsmiddelen is ingetrokken. Wel gelden er inmiddels bindende regels over verpakkingen, voedselverspilling, ontbossing en misleidende duurzaamheidsclaims. Voor ondernemingen in de voedselketen is dat het deel dat telt.
Het korte antwoord
- Farm to Fork is een strategie uit mei 2020, geen wet.
- De aangekondigde kaderverordening duurzame voedselsystemen is nooit ingediend en is in 2026 definitief geschrapt.
- Het voorstel voor een verordening duurzaam gebruik van gewasbeschermingsmiddelen is ingetrokken.
- Wel wet geworden: de ontbossingsverordening, de verpakkingenverordening, de herziene kaderrichtlijn afvalstoffen met voedselverspillingsdoelen en nieuwe regels over genomische technieken.
- Vanaf 27 september 2026 gelden strengere regels tegen misleidende duurzaamheidsclaims, ook op levensmiddelen.
- De Commissie presenteerde in februari 2025 een bredere visie op landbouw en voedsel, waarin verdienvermogen en vereenvoudiging voorop staan.
Wat de strategie inhield
De Commissie presenteerde Farm to Fork in mei 2020. De strategie beschreef de hele keten, van teelt tot consumptie. Zij noemde streefcijfers voor onder meer gewasbeschermingsmiddelen, meststoffen, antibiotica in de veehouderij en het areaal biologische landbouw.
Die cijfers waren politieke doelen, geen rechtsplichten. Zij kregen alleen juridische betekenis als de aangekondigde wetgeving daadwerkelijk tot stand kwam. Dat is maar ten dele gebeurd.
Wat is gesneuveld of uitgesteld
De kaderverordening duurzame voedselsystemen
Dit was het vlaggenschip van de strategie. Het voorstel zou duurzaamheidsbeginselen, etikettering en inkoopcriteria voor de hele keten vastleggen. Het is nooit ingediend. In 2026 bevestigde de Commissie dat het initiatief is geschrapt.
Gewasbeschermingsmiddelen
Het voorstel voor een verordening over duurzaam gebruik van gewasbeschermingsmiddelen strandde in het Europees Parlement. De Commissie trok het voorstel formeel in. Het bestaande kader, met de richtlijn over duurzaam gebruik van pesticiden en de toelatingsverordening, blijft gelden.
Ontbossing
De ontbossingsverordening is niet geschrapt, maar wel uitgesteld en vereenvoudigd. Zij geldt voor grote ondernemingen vanaf 30 december 2026 en voor micro- en kleine ondernemingen vanaf 30 juni 2027. Bepaalde drukwerkproducten zijn uit het toepassingsgebied gehaald en de zorgvuldigheidsverplichtingen zijn versimpeld.
Wat wel wet is geworden
| Regeling | Kern | Vanaf |
|---|---|---|
| Ontbossingsverordening | Zorgvuldigheidsverklaring voor onder meer soja, cacao, koffie, palmolie, rundvee en hout | 30 december 2026 (grote ondernemingen) |
| Verpakkingenverordening (EU) 2025/40 | Eisen aan verpakkingsontwerp, documentatie en stoffen | Grotendeels 12 augustus 2026 |
| Richtlijn (EU) 2025/1892 | Bindende doelen voedselverspilling en producentenverantwoordelijkheid textiel | Omzetting uiterlijk 2027 |
| Richtlijn (EU) 2024/825 | Verbod op misleidende duurzaamheids- en klimaatclaims | 27 september 2026 |
| Nieuwe genomische technieken | Twee categorieën planten, met eigen etiketterings- en toelatingsregime | Grotendeels na een overgangstermijn |
| Natuurherstelverordening (EU) 2024/1991 | Herstelverplichtingen voor lidstaten, inclusief landbouwecosystemen | In werking sinds 18 augustus 2024 |
Van strategie naar visie
In februari 2025 presenteerde de Commissie een visie op landbouw en voedsel voor de huidige zittingsperiode. Die visie verschuift het accent. Waar Farm to Fork vooral normstelling aankondigde, gaat de visie over verdienvermogen, positie van de boer in de keten, generatiewissel en vereenvoudiging van regels.
Voor de praktijk betekent dit dat u minder nieuwe verbodsbepalingen kunt verwachten en meer nadruk op handhaving van bestaande regels. De regels die er al zijn, verdwijnen niet. Zij worden strenger gecontroleerd.
Etikettering en informatie aan de consument
Farm to Fork kondigde een verplichte voedingswaarde-aanduiding aan de voorzijde van de verpakking aan, en een uitbreiding van de herkomstaanduiding. Geen van beide voorstellen is tot wetgeving geleid. De bestaande verordening over voedselinformatie aan consumenten blijft het kader.
Wel is de bewijslast voor vrijwillige duurzaamheidsclaims verzwaard. Duurzaamheidskeurmerken mogen vanaf 27 september 2026 alleen worden gevoerd als zij berusten op een gecertificeerd schema of door een overheidsinstantie zijn ingesteld. Eigen logo’s zonder onafhankelijke toetsing zijn daarmee riskant geworden.
Voedselverspilling: de concrete doelen
De herziene kaderrichtlijn afvalstoffen stelt voor het eerst bindende reductiedoelen voor voedselverspilling. Lidstaten moeten in 2030 de verspilling in de verwerking en productie met 10% verminderen. In de detailhandel, horeca en huishoudens geldt een reductie van 30% per hoofd van de bevolking. Beide doelen worden afgezet tegen het gemiddelde over de jaren 2021 tot en met 2023.
Voor ondernemingen betekent dit dat lidstaten nationale maatregelen zullen treffen. Denk aan registratieverplichtingen, afspraken met ketenpartijen en handhaving via het afvalrecht.
Dierenwelzijn en antibiotica
Farm to Fork kondigde een herziening van de dierenwelzijnswetgeving aan. Die herziening is slechts gedeeltelijk tot stand gekomen. Het bestaande kader voor huisvesting en slacht blijft daarom grotendeels ongewijzigd.
Voor antibiotica is de situatie anders. De diergeneesmiddelenverordening bevat al beperkingen op preventief gebruik en op het gebruik van bepaalde antimicrobiële middelen. Die regels gelden onafhankelijk van Farm to Fork en worden actief gehandhaafd.
Verplichtingen die nu voor de voedselketen gelden
De praktische agenda voor een voedselproducent, verwerker of retailer bestaat uit vijf punten.
- Grondstoffen. Breng in kaart of u producten verhandelt die onder de ontbossingsverordening vallen. U hebt dan geolocatiegegevens van de percelen nodig en een zorgvuldigheidsverklaring.
- Verpakkingen. Toets uw verpakkingen aan de verpakkingenverordening. Leg conformiteit vast in een technisch dossier. Let op de grenswaarden voor PFAS in levensmiddelenverpakkingen.
- Claims. Onderbouw iedere duurzaamheidsclaim. Claims als klimaatneutraal die uitsluitend op compensatie rusten, zijn vanaf 27 september 2026 verboden. Zie greenwashing en duurzaamheidsclaims.
- Afval en verspilling. Anticipeer op nationale maatregelen en registratieplichten die uit richtlijn (EU) 2025/1892 volgen.
- Rapportage en financiering. Ook zonder CSRD-plicht vragen afnemers en banken om gegevens. Bereid een consistente set cijfers voor.
Contractuele aandachtspunten
Veel verplichtingen worden doorgelegd via leveringsvoorwaarden. Let op garanties over herkomst, vrijwaringen bij niet-naleving en informatieclausules met korte reactietermijnen. Beoordeel ook of een prijsclausule voorziet in de kosten van nieuwe compliance-eisen. Wie zonder voorbehoud tekent, draagt het risico van toekomstige regelgeving.
Veelgestelde vragen
Gelden de doelen van 50% minder gewasbeschermingsmiddelen nog?
Niet als rechtsplicht. Het voorstel dat die reductie bindend zou maken is ingetrokken. Nationale regels en toelatingseisen blijven wel gewoon gelden.
Valt mijn onderneming onder de ontbossingsverordening?
Dat hangt af van het product en uw rol in de keten. De verordening ziet op een beperkte lijst grondstoffen en daarvan afgeleide producten. Marktdeelnemers en bepaalde handelaren hebben een zorgvuldigheidsplicht.
Mag ik nog biologisch of milieuvriendelijk op mijn etiket zetten?
Beschermde aanduidingen als biologisch zijn gebonden aan de biologische verordening. Algemene claims als milieuvriendelijk mogen vanaf 27 september 2026 alleen bij aantoonbaar uitmuntende milieuprestaties.
Twijfelt u of uw etikettering, inkoopvoorwaarden of ketenafspraken voldoen aan het huidige kader? Neem gerust contact op met Law & More in Eindhoven of Amsterdam voor een beoordeling van uw situatie.
