Internationale klimaatafspraken sinds Parijs: de stand van zaken
Sinds het Parijsakkoord van 2015 is het internationale klimaatoverleg vooral uitvoering geworden. Elke klimaattop voegt bouwstenen toe: regels voor koolstofmarkten, afspraken over financiering, een mechanisme voor verlies en schade en een periodieke evaluatie. De hoofdlijn van de uitvoering is intussen duidelijk. De afspraken staan grotendeels, de ingediende plannen blijven achter bij het temperatuurdoel, en het zwaartepunt verschuift naar nationale en Europese regelgeving.
Het korte antwoord
- Het Parijsakkoord telde op 27 januari 2026 194 partijen.
- Landen dienen elke vijf jaar een nationaal bepaalde bijdrage (NDC) in, die ambitieuzer moet zijn dan de vorige.
- De eerste global stocktake werd op COP28 in Dubai in december 2023 afgerond.
- Op COP28 werd voor het eerst afgesproken over te gaan op een transitie weg van fossiele brandstoffen.
- Op COP29 in Bakoe (2024) werd een nieuw financieringsdoel vastgesteld en werden de regels voor artikel 6 afgerond.
- Op COP30 in Belém (2025) kwam er geen routekaart voor fossiele brandstoffen in de slottekst.
- COP31 vindt in november 2026 plaats in Antalya, Turkije.
Het fundament: het Parijsakkoord
Het Parijsakkoord is op 12 december 2015 aangenomen en op 4 november 2016 in werking getreden. Het akkoord legt een collectief temperatuurdoel vast: de opwarming ruim onder twee graden houden, met inspanningen gericht op 1,5 graad.
Anders dan het Kyoto Protocol bevat het akkoord geen opgelegde reductiecijfers. Het werkt met een cyclus van beloften, verantwoording en verscherping. Hoe die cyclus juridisch in elkaar zit, leest u in ons stuk over het internationale klimaatraamwerk. Deze pagina gaat over de uitvoering.
De ambitiecyclus in de praktijk
De nationale bijdragen
Elke partij dient elke vijf jaar een NDC in. In 2025 was de ronde voor de periode tot 2035 aan de orde. Rond COP30 hadden meer dan 120 landen een nieuw plan ingediend, samen goed voor ongeveer 80 procent van de mondiale uitstoot.
De Europese Unie diende haar geactualiseerde bijdrage op 5 november 2025 in. Daarin is een indicatieve reductie van 66,25 tot 72,5 procent in 2035 opgenomen, ten opzichte van 1990.
De global stocktake
De eerste global stocktake werd op COP28 in Dubai afgerond. De uitkomst, vaak de UAE Consensus genoemd, stelde vast dat de collectieve inspanningen achterbleven bij het doel.
De tweede global stocktake loopt van 2026 tot 2028 en wordt in november 2028 afgerond. De uitkomst moet de volgende ronde NDC’s voeden.
De belangrijkste afspraken sinds Parijs
| Top | Jaar | Belangrijkste uitkomst |
|---|---|---|
| COP24 Katowice | 2018 | Grotendeels afronding van het Paris Rulebook |
| COP26 Glasgow | 2021 | Glasgow Climate Pact; afbouw van ongefilterde kolenstroom; sectorale verklaringen over bossen en energie |
| COP27 Sharm el-Sheikh | 2022 | Besluit tot oprichting van een fonds voor verlies en schade |
| COP28 Dubai | 2023 | Eerste global stocktake; transitie weg van fossiele brandstoffen; verdrievoudiging hernieuwbare energie en verdubbeling energie-efficiëntie in 2030 |
| COP29 Bakoe | 2024 | Nieuw financieringsdoel; afronding van de regels voor artikel 6 |
| COP30 Belém | 2025 | Belém-pakket; adaptatie-indicatoren; mechanisme voor rechtvaardige transitie |
Klimaatfinanciering
Financiering is het meest omstreden dossier. Het oude doel van 100 miljard dollar per jaar is op COP29 vervangen door een nieuw collectief doel. Dat doel bestaat uit twee lagen. De ontwikkelde landen nemen het voortouw bij minstens 300 miljard dollar per jaar tegen 2035. Daaromheen staat een bredere mobilisatie van 1,3 biljoen dollar per jaar tegen 2035, uit publieke en private bronnen.
Op COP30 werd afgesproken te streven naar een verdrievoudiging van de adaptatiefinanciering tegen 2035. Die afspraak kreeg geen basisjaar en geen vast bedrag. Dat maakt de toetsbaarheid beperkt.
Koolstofmarkten
Op COP29 zijn na jaren onderhandelen de regels voor artikel 6 van het Parijsakkoord afgerond. Het gaat om twee routes: rechtstreekse samenwerking tussen landen en een centraal VN-mechanisme onder toezicht. Daarmee is een internationale basis ontstaan voor de handel in emissiereducties.
Dat is ook voor bedrijven relevant. De Europese Klimaatwet staat toe dat maximaal vijf procentpunt van het doel voor 2040 met internationale kredieten wordt ingevuld. De kwaliteit en de herkomst van die kredieten worden daarmee een juridisch thema.
De stand van uitvoering
Drie observaties zijn op dit moment te maken.
Er is een structureel gat tussen doel en plannen. De ingediende bijdragen leiden samen nog niet tot 1,5 graad. Op COP30 werd voor het eerst in een slottekst erkend dat een tijdelijke overschrijding van 1,5 graad waarschijnlijk is.
De harde afspraken verschuiven naar het regionale niveau. De VN-teksten zijn in hoge mate politiek. De juridisch afdwingbare verplichtingen zitten in EU-recht en nationaal recht. Denk aan de Europese Klimaatwet met het doel van 90 procent in 2040, het emissiehandelssysteem en de Nederlandse Klimaatwet.
Het juridische gewicht van de afspraken neemt toe langs een andere weg. Het Internationaal Gerechtshof oordeelde in juli 2025 dat staten ook buiten de klimaatverdragen om verplichtingen hebben. Daarmee krijgen de politieke afspraken meer betekenis in procedures. Zie ons overzicht van de klimaatrechtspraak.
Wat er nu speelt
COP31 vindt in november 2026 plaats in Antalya, Turkije. De opzet is nieuw: Turkije is gastheer en levert de voorzitter, terwijl Australië de onderhandelingen voorzit.
Op de agenda staan onder meer de uitwerking van het mechanisme voor rechtvaardige transitie, de adaptatie-indicatoren en de financieringsafspraken. Ook de tweede global stocktake start in deze periode.
Voor Nederlandse ondernemingen is de directe relevantie beperkt. De vertaling naar verplichtingen loopt via Brussel en Den Haag. Zij komt terug in vergunningen, in het omgevingsrecht en in rapportage onder de CSRD en de ESG-rapportage.
Veelgestelde vragen
Wat gebeurt er als een land zijn NDC niet haalt?
Het Parijsakkoord kent geen sanctiemechanisme. Er is wel een transparantieraamwerk met rapportage en beoordeling. De druk is in de eerste plaats politiek. Nationale rechters kunnen wel op basis van nationaal recht of het EVRM toetsen.
Zijn de verklaringen van klimaattoppen juridisch bindend?
Meestal niet. Veel initiatieven zijn vrijwillige verklaringen van een groep landen of bedrijven. Zij kunnen wel meewegen bij de uitleg van open normen en bij de beoordeling van claims over duurzaamheid.
Wat betekent het vertrek van een grote partij uit het Parijsakkoord?
Het akkoord blijft gelden voor de overige partijen. Per 27 januari 2026 telde het akkoord 194 partijen. Voor de EU-verplichtingen verandert er niets.
Contact
Wilt u weten wat de internationale en Europese klimaatafspraken concreet betekenen voor uw vergunningen, contracten of rapportage? Onze advocaten milieurecht adviseren over milieurecht en duurzaamheidsrecht. Neem gerust contact met ons op.
